{"id":832,"date":"2014-12-14T10:22:54","date_gmt":"2014-12-14T09:22:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/?page_id=832"},"modified":"2023-03-27T14:51:15","modified_gmt":"2023-03-27T12:51:15","slug":"u-pogan","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/u-pogan\/","title":{"rendered":"U pogan"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/h3>\n

W staro\u017cytnej literaturze greckiej poj\u0119cie mi\u0142osierdzia ulega\u0142o zmianie: od cnoty odr\u00f3\u017cniaj\u0105cej Greka od barbarzy\u0144cy (u Homera i tragik\u00f3w greckich) do wady wybaczalnej jedynie u starc\u00f3w i dzieci (Arystoteles i stoicy). Takie rozumienie mi\u0142osierdzia u Grek\u00f3w mia\u0142o wp\u0142yw na staro\u017cytn\u0105 literatur\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105. U Cycerona i Seneki wida\u0107 rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy ich spojrzeniem na mi\u0142osierdzie jako filozof\u00f3w i praktyk\u00f3w. Jako filozofowie podzielali pogl\u0105dy stoik\u00f3w i uwa\u017cali, \u017ce mi\u0142osierdzie jest wad\u0105, a w \u017cyciu praktycznym widzieli potrzeb\u0119 stosowania mi\u0142osierdzia. Takie spojrzenie na mi\u0142osierdzie wynika\u0142o z uto\u017csamiania go ze wsp\u00f3\u0142cierpieniem, lito\u015bci\u0105, uczuciami, kt\u00f3re m\u0105c\u0105 umys\u0142 i przeszkadzaj\u0105 we w\u0142a\u015bciwym os\u0105dzie rzeczywisto\u015bci. Drugim powodem odrzucenia mi\u0142osierdzia by\u0142o przeciwstawianie go sprawiedliwo\u015bci. W relacjach spo\u0142ecznych mo\u017cna by\u0142o \u2013 ich zdaniem \u2013 stosowa\u0107 albo zasad\u0119 sprawiedliwo\u015bci albo zasad\u0119 mi\u0142osierdzia. Jako podstawow\u0105 zasad\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego uwa\u017cano sprawiedliwo\u015b\u0107, dlatego usuwano mi\u0142osierdzie. Po trzecie \u2013 filozofowie zauwa\u017cyli, \u017ce mi\u0142osierdzie wi\u0105\u017ce si\u0119 z cierpieniem, kt\u00f3re samo w sobie jest z\u0142em, wi\u0119c mi\u0142osierdzie nie mo\u017ce by\u0107 cnot\u0105, lecz wad\u0105. Ponadto mi\u0142osierdzie wyp\u0142ywa ze wsp\u00f3\u0142cierpienia, powsta\u0142ego na widok niezawinionego cierpienia bli\u017aniego, a stan wsp\u00f3\u0142cierpienia zak\u0142\u00f3ca r\u00f3wnowag\u0119 umys\u0142u i odwodzi od prawid\u0142owych s\u0105d\u00f3w, dlatego \u2013 zdaniem Seneki \u2013 nale\u017cy je uzna\u0107 za wad\u0119 nikczemnych charakter\u00f3w.<\/p>\n

Trzeba\u00a0r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107,\u00a0\u017ce\u00a0w praktyce\u00a0motywem\u00a0dobroczynno\u015bci u staro\u017cytnych Grek\u00f3w i Rzymian nie by\u0142 cz\u0142owiek biedny i potrzebuj\u0105cy wsparcia, ale pewien okre\u015blony rytua\u0142 spo\u0142eczny, z kt\u00f3rego korzystali ludzie w\u0142adzy, zabiegaj\u0105cy przed wyborami o dobr\u0105 opini\u0119, i \u015bredniozamo\u017cni, czyli biedni \u201ezas\u0142uguj\u0105cy\u201d na wsparcie, natomiast generalnie z pogard\u0105 odnoszono si\u0119 do najbiedniejszych, niewolnik\u00f3w, dzieci, starc\u00f3w i chorych. To spojrzenie\u00a0 ukazuje trudno\u015bci,\u00a0na jakie\u00a0napotyka cz\u0142owiek, gdy przy pomocy samego rozumu pr\u00f3buje wyja\u015bni\u0107 zasad\u0119 mi\u0142osierdzia w relacjach mi\u0119dzyludzkich. Ten obraz mi\u0142osierdzia u staro\u017cytnych pogan pomaga lepiej odkry\u0107 pi\u0119kno i bogactwo chrze\u015bcija\u0144skiego mi\u0142osierdzia. Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce i dzisiaj \u2013 ponad 2000 lat od tamtych czas\u00f3w \u2013 nierzadko wyst\u0119puje poga\u0144skie rozumienie i praktyka mi\u0142osierdzia.<\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1. Poj\u0119cie mi\u0142osierdzia<\/span><\/b><\/p>\n

W\u00a0terminologii \u0142aci\u0144skiej\u00a0u\u017cywano\u00a0s\u0142owa: misericordia<\/i>, kt\u00f3re z\u0142o\u017cone jest z dw\u00f3ch rzeczownik\u00f3w: miser<\/i> = nieszcz\u0119\u015bliwy, chory, ubogi i cor<\/i> = serce, w znaczeniu przeno\u015bnym \u2013 siedziba \u017cycia, poznania, uczu\u0107, pami\u0119ci. Cz\u0142owiek mi\u0142osierny, to taki, kt\u00f3ry ma serce dla cz\u0142owieka cierpi\u0105cego, czyli lituje si\u0119, wsp\u00f3\u0142czuje i zaradza jego biedzie. Grecy w tym wypadku u\u017cywali s\u0142owa eleos.<\/i> Te s\u0142owa \u2013 misericordia<\/i> i eleos<\/i> \u2013 pojawia\u0142y si\u0119 w literaturze pi\u0119knej, w dzie\u0142ach filozof\u00f3w, w prawie, a tak\u017ce u\u017cywane by\u0142y w codziennym \u017cyciu. Warto wi\u0119c spojrze\u0107 na samo rozumienie tego s\u0142owa i pewn\u0105 ewolucj\u0119, jak\u0105 przesz\u0142o to poj\u0119cie w my\u015bli staro\u017cytnych Grek\u00f3w i pisarzy literatury \u0142aci\u0144skiej.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c,\u00a0pocz\u0105tkowo\u00a0w literaturze\u00a0greckiej\u00a0s\u0142owo eleos<\/i> mia\u0142o znaczenie pozytywne. Homer i tragicy greccy w V wieku przed Chrystusem wysoko cenili ludzkie mi\u0142osierdzie. Uwa\u017cali, \u017ce tylko barbarzy\u0144cy byli lud\u017ami niemi\u0142osiernymi. Mi\u0142osierdzie by\u0142o wi\u0119c postrzegane jako cnota, kt\u00f3r\u0105 winien mie\u0107 ka\u017cdy cz\u0142owiek, je\u015bli nie chce by\u0107 barbarzy\u0144c\u0105.<\/p>\n

Ale ju\u017c 100 lat\u00a0 p\u00f3\u017aniej,\u00a0pod koniec V wieku\u00a0przed Chrystusem\u00a0i dalej, filozofowie greccy, zw\u0142aszcza stoicy, rozumieli mi\u0142osierdzie jako wsp\u00f3\u0142czucie wobec cierpienia moralnego i ludzkiej s\u0142abo\u015bci, kt\u00f3re \u2013 ich zdaniem \u2013 nale\u017cy okazywa\u0107 tylko temu, kogo choroba jest uleczalna (Platon). Uwa\u017cali wi\u0119c, \u017ce mi\u0142osierdzia nie nale\u017cy okazywa\u0107 ka\u017cdemu, zw\u0142aszcza musi o tym pami\u0119ta\u0107 s\u0119dzia. W IV wieku przed Chrystusem, Arystoteles uwa\u017ca\u0142, \u017ce mi\u0142osierdzie nie jest cnot\u0105, lecz wad\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna wybaczy\u0107 tylko dzieciom i starcom. Wed\u0142ug niego cz\u0142owiek dojrza\u0142y winien kierowa\u0107 si\u0119 rozumem, mie\u0107 jasn\u0105 my\u015bl i prawid\u0142owy os\u0105d rzeczywisto\u015bci, czemu przeszkadza mi\u0142osierdzie, kt\u00f3re jest wsp\u00f3\u0142czuciem m\u0105c\u0105cym umys\u0142.<\/p>\n

W literaturze \u0142aci\u0144skiej najcz\u0119\u015bciej\u00a0 terminu mi\u0142osierdzie<\/i>\u00a0 u\u017cywali Cyceron (II wiek p. n. e.) i Seneka (I wiek n. e.). Wed\u0142ug Cycerona mi\u0142osierdzie winno by\u0107 okazywane jedynie w stosunku do tych ludzi, kt\u00f3rzy cierpi\u0105 nies\u0142usznie wed\u0142ug obowi\u0105zuj\u0105cego prawa. W swych pogl\u0105dach wydaje si\u0119 by\u0107 sprzeczny: z jednej strony wyra\u017ca pogl\u0105d, \u017ce mi\u0142osierdzie jest raczej wad\u0105 ni\u017c cnot\u0105, gdy\u017c rodzi cierpienie i dlatego nale\u017cy je raczej zwalcza\u0107 ni\u017c rozwija\u0107. W innych dzie\u0142ach uwa\u017ca misericordia<\/i> za godn\u0105 najwy\u017cszego podziwu cnot\u0119, kt\u00f3ra dla filozofa jest m\u0105dro\u015bci\u0105 i oznak\u0105 moralno\u015bci. Podobnie Seneka mi\u0142osierdzie kojarzy ze wsp\u00f3\u0142cierpieniem i lito\u015bci\u0105, st\u0105d post\u0119powaniem cz\u0142owieka mi\u0142osiernego kieruje nie rozum, a los cierpi\u0105cego, dlatego misericordia<\/i> mo\u017ce prowadzi\u0107 do najgorszych skutk\u00f3w. A skoro mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 szkodliwe nast\u0119pstwa, to nale\u017cy je uzna\u0107 za wad\u0119 nikczemnych charakter\u00f3w. Gdyby nawet z charakteru kto\u015b by\u0142 \u0142agodny, to jednak nie powinien by\u0107 mi\u0142osierny. W post\u0119powaniu winien si\u0119 kierowa\u0107 clementia<\/i>, czyli \u0142agodno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra zak\u0142ada s\u0142uszne rozumowanie, a nie kieruje si\u0119 uczuciem, wsp\u00f3\u0142cierpieniem. W stosunku do przyjaci\u00f3\u0142 zaleca jednak postaw\u0119 wyci\u0105gania ich z biedy, okazywania pomocy materialnej i moralnej. Seneka obawia\u0142 si\u0119 wi\u0119c zast\u0119powania rozumu przez uczucia, co jego zdaniem ma miejsce w praktyce mi\u0142osierdzia. Dlatego zaleca\u0142 stosowanie clementia<\/i>, kt\u00f3ra jego zdaniem nie by\u0142a sprzeczna z rozumem.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 2. Praktyka mi\u0142osierdzia u staro\u017cytnych pogan<\/b><\/span><\/p>\n

\u00a0Pewne \u015bwiat\u0142o na poj\u0119cie\u00a0 mi\u0142osierdzia u staro\u017cytnych\u00a0 pogan daje spojrzenie na prawo oraz praktyk\u0119 s\u0105downicz\u0105. Ot\u00f3\u017c w s\u0105downictwie ate\u0144skim szeroko rozpowszechniona by\u0142a praktyka odwo\u0142ywania si\u0119 do mi\u0142osierdzia s\u0119dziego. Oskar\u017cony powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na r\u00f3\u017cne okoliczno\u015bci, byle by tylko wzruszy\u0107 s\u0119dziego i oddali\u0107 od siebie skazuj\u0105cy wyrok. To prowadzi\u0142o nieraz do sytuacji, w kt\u00f3rych cierpia\u0142a zwyk\u0142a sprawiedliwo\u015b\u0107. Dlatego pojawia\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 mocne s\u0142owa krytyki mi\u0142osierdzia zw\u0142aszcza u filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce taka praktyka s\u0105downicza (stosuj\u0105ca zasad\u0119 mi\u0142osierdzia) o\u015bmiesza Ate\u0144czyk\u00f3w. Natomiast jej zwolennicy, ate\u0144scy demokraci, uwa\u017cali, \u017ce na wojnie trzeba by\u0107 surowym i bezwzgl\u0119dnym, a w s\u0105dach wyrozumia\u0142ym i filantropijnym. Generalnie w praktyce s\u0105downiczej mi\u0142o\u015b\u0107 do cz\u0142owieka i ch\u0119\u0107 zrozumienia jego nieszcz\u0119\u015bcia przewa\u017ca\u0142a nad bezdusznym i kurczowym trzymaniem si\u0119 przepisu czy litery prawa.<\/p>\n

Tak\u017ce u Rzymian\u00a0praktyka\u00a0wzbudzania\u00a0mi\u0142osierdzia u s\u0119dzi\u00f3w\u00a0by\u0142a znana, ale z czasem w s\u0105downictwie przyj\u0119to tez\u0119 Seneki, \u017ce \u201edzia\u0142anie pod wp\u0142ywem misericordia<\/i>, po\u0142\u0105czonej z wsp\u00f3\u0142cierpieniem i rozczuleniem do \u0142ez, nie licuje z godno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka jako istoty rozumnej\u201d.<\/p>\n

Tak\u00a0wi\u0119c\u00a0prawodawstwo generalnie odrzuca\u0142o uwzgl\u0119dnianie mi\u0142osierdzia w s\u0105dzeniu i wydawaniu wyrok\u00f3w, natomiast w praktyce obrona sz\u0142a po linii odwo\u0142ywania si\u0119 do mi\u0142osierdzia s\u0119dzi\u00f3w. Z czasem jednak wp\u0142yw stoik\u00f3w by\u0142 coraz wi\u0119kszy i st\u0105d krytycznie odnoszono si\u0119 do mi\u0142osierdzia tak\u017ce w praktyce s\u0105downiczej.<\/p>\n

U Grek\u00f3w i Rzymian\u00a0znane by\u0142y\u00a0dobrowolne lub\u00a0obowi\u0105zkowe\u00a0\u015bwiadczenia ze strony bogatych na rzecz ubogich mieszka\u0144c\u00f3w swego miasta lub pa\u0144stwa. Polega\u0142y one na wznoszeniu budowli publicznych, urz\u0105dzaniu igrzysk, rozdawaniu pieni\u0119dzy, zbo\u017ca, produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych, fundowaniu stypendi\u00f3w, posag\u00f3w, wspomaganiu organizacji spo\u0142ecznych, itd. W Atenach w\u0142adze udziela\u0142y pomocy biednym, kt\u00f3rzy nie mogli pracowa\u0107 lub dotkni\u0119tych kalectwem, a sieroty po obywatelach, kt\u00f3rzy zgin\u0119li na wojnie, by\u0142y wychowywane na koszt publiczny. Postawa dobroczynna by\u0142a przez Rzymian postrzegana jako jedna z najwa\u017cniejszych cn\u00f3t obywatelskich, gdy\u017c inicjatywa i aktywno\u015b\u0107 na tym polu w du\u017cej mierze decydowa\u0142a o perspektywach kariery politycznej. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 dobroczynna wraz ze sprawowaniem urz\u0119d\u00f3w by\u0142a uwa\u017cana za obowi\u0105zek ludzi zamo\u017cnych, by\u0142a swoistym usprawiedliwieniem ich bogactwa. Motywy takiej dobroczynno\u015bci nie wyp\u0142ywa\u0142y z troski o biednych ani z pobudek religijnych, lecz z rytua\u0142u spo\u0142eczno-obywatelskiego. Po prostu op\u0142aca\u0142a si\u0119 tego typu dzia\u0142alno\u015b\u0107 dobroczynna.<\/p>\n

Najcz\u0119\u015bciej stosowan\u0105\u00a0form\u0105\u00a0dobroczynno\u015bci by\u0142o\u00a0tak zwane rozdawnictwo przedmiot\u00f3w \u017cywno\u015bciowych lub pieni\u0119dzy, czyli tak zwana sportula<\/i> (datek pieni\u0119\u017cny). Odbywa\u0142o si\u0119 to w ten spos\u00f3b, \u017ce okre\u015blon\u0105 pul\u0119 pieni\u0119dzy rozdzielano, wyznaczaj\u0105c do tego celu wczesne godziny ranne. W takim systemie rozdawnictwa wiele os\u00f3b nie mog\u0142o z niego skorzysta\u0107, bo kto p\u00f3\u017aniej przyszed\u0142, nic nie otrzyma\u0142, poniewa\u017c wielko\u015b\u0107 daru pieni\u0119\u017cnego do rozdania nie by\u0142a obliczona na zaspokojenie potrzeb biednych, lecz od przyj\u0119tej tradycji w jakim\u015b mie\u015bcie. Z tych dar\u00f3w poza Rzymem cz\u0119sto korzysta\u0142y warstwy bogate, a ubodzy byli dyskryminowani. Dyskryminacja ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych przejawia\u0142a si\u0119 przede wszystkim w znacznie ni\u017cszej stawce pieni\u0119\u017cnej,\u00a0gorszymi darami w naturze czy\u00a0ta\u0144szym\u00a0stole. Kobiety i dzieci pochodz\u0105ce ze wszystkich stan\u00f3w rzadziej by\u0142y dopuszczane do rozdawnictwa ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani, a je\u015bli co\u015b otrzymywa\u0142y, to po\u0142ow\u0119 z tego, co m\u0119\u017cczy\u017ani. Taki spos\u00f3b praktykowania rozdawnictwa nie ma charakteru charytatywnego, lecz jest wyrazem pewnej wsp\u00f3lnoty politycznej.<\/p>\n

Publiczne rozdawnictwo\u00a0 nie obejmowa\u0142o\u00a0 wszystkich biednych. Zreszt\u0105 nie o to tutaj chodzi\u0142o. Interesowna pomoc bogatych wobec biednych mia\u0142a na celu pozyskanie ich g\u0142os\u00f3w w wyborach, a nie zaspokojenie ich potrzeb. W\u015br\u00f3d bogatych powszechne by\u0142o przekonanie, \u017ce ubodzy stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naturalnego porz\u0105dku \u015bwiata, a pomaganie im jest r\u00f3wnoznaczne z wychowywaniem nierob\u00f3w\u00a0 i paso\u017cyt\u00f3w.\u00a0Wobec biednych\u00a0 \u017cywili uczucia obrzydzenia i strachu, kt\u00f3re wynika\u0142o z brudu i obskurno\u015bci n\u0119dzarzy wysiaduj\u0105cych przy progach ich dom\u00f3w. Ubodzy byli starannie sekcjonowani na ubogich \u201ezas\u0142u\u017conych\u201d i \u201eniegodnych\u201d. Do korzystania z rozdawnictwa uprawnieni byli tylko ci pierwsi, co w praktyce oznacza\u0142o, \u017ce dobroczynno\u015b\u0107 nie by\u0142a skierowana do prawdziwie biednych, lecz do mniej zamo\u017cnych, bo oni byli jej godni wed\u0142ug mniemania bogatych. Pomoc otrzymywali wi\u0119c wyselekcjonowani ubodzy, a nawet ludzie relatywnie dobrze usytuowani, gdy\u017c to umacnia\u0142o presti\u017c patrona.<\/p>\n

Dobroczynno\u015b\u0107 staro\u017cytnych pogan nie mia\u0142a wi\u0119c\u00a0charakteru dzie\u0142 mi\u0142osierdzia, gdy\u017c ich motywacja by\u0142a daleka od rzeczywistego pragnienia polepszenia doli ubogich. Ponadto nie dociera\u0142a do najbardziej potrzebuj\u0105cych, lecz do wyselekcjonowanej grupy spo\u0142ecze\u0144stwa, cz\u0119sto do\u015b\u0107 zamo\u017cnej. Poza tym zwi\u0105zana by\u0142a z upokorzeniem przyjmuj\u0105cych pomoc. Nie mog\u0142o by\u0107 inaczej, gdy\u017c stosunek staro\u017cytnych pogan by\u0142 nacechowany pogard\u0105, co wyklucza\u0142o postaw\u0119 mi\u0142osierdzia wobec nich.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie\u00a0 ra\u017c\u0105ca by\u0142a\u00a0 praktyka dobroczynno\u015bci\u00a0 wobec dzieci, ludzi starych i niewolnik\u00f3w. Brak mi\u0142osierdzia wobec dzieci przejawia\u0142 si\u0119 przede wszystkim w zabijaniu nienarodzonych i porzucaniu lub zabijaniu noworodk\u00f3w. Jednak ju\u017c w okresie Republiki Rzymskiej zabicie dziecka w \u0142onie matki uwa\u017cane by\u0142o za czyn wysoce niemoralny, ale jeszcze nie by\u0142 karany. Dopiero w okresie\u00a0Cesarstwa\u00a0sta\u0142o\u00a0si\u0119\u00a0przest\u0119pstwem\u00a0 karanym\u00a0 zes\u0142aniem, a nawet \u015bmierci\u0105. W tym okresie karano r\u00f3wnie\u017c producent\u00f3w i dystrybutor\u00f3w \u015brodk\u00f3w antykoncepcyjnych, cho\u0107 w tym wypadku karalno\u015b\u0107 czynu uzale\u017cniona by\u0142a od ewentualnej \u015bmierci osoby.<\/p>\n

Codziennym zjawiskiem w staro\u017cytno\u015bci a\u017c do IV wieku naszej ery, popieranym przez pracodawc\u00f3w Grecji i Rzymu, by\u0142o porzucanie dzieci. Porzucone dziecko praktycznie skazane by\u0142o na \u015bmier\u0107 z powodu g\u0142odu i zimna, albo te\u017c po\u017cera\u0142y je psy lub dzikie zwierz\u0119ta. Dopiero w IV wieku wprowadzono zakaz porzucania i zabijania dzieci pod kar\u0105 \u015bmierci.<\/p>\n

Troch\u0119 lepiej od\u00a0 niemowl\u0105t mieli si\u0119 ludzie starzy. W staro\u017cytnej Grecji opieka nad rodzicami by\u0142a najpierw obowi\u0105zkiem religijno-moralnym, a potem tak\u017ce prawnym. Prawo sta\u0142o na stra\u017cy nie u\u017cywania przemocy wobec rodzic\u00f3w, zapewnienia im \u015brodk\u00f3w do \u017cycia i dachu nad g\u0142ow\u0105, a tak\u017ce pochowania ich zw\u0142ok. W przypadku \u0142amania tych zasad grozi\u0142a utrata praw obywatelskich, kt\u00f3ra praktycznie wyklucza\u0142a Greka z \u017cycia spo\u0142ecznego, bo nie m\u00f3g\u0142 on wchodzi\u0107 do \u015bwi\u0105tyni, sprawowa\u0107 urz\u0119d\u00f3w, przemawia\u0107 w Radzie, wnosi\u0107 skarg do s\u0105du czy wyst\u0119powa\u0107 w nich jako \u015bwiadek. Taki obowi\u0105zek opieki nad rodzicami dotyczy\u0142 jedynie tych dzieci, kt\u00f3re pochodzi\u0142y z prawego \u0142o\u017ca i zosta\u0142y wykszta\u0142cone w jakim\u015b rzemio\u015ble. Natomiast takiego obowi\u0105zku nie mia\u0142y dzieci pochodz\u0105ce z konkubinatu, wynaj\u0119te przez rodzic\u00f3w do nierz\u0105du i pozbawione wykszta\u0142cenia zawodowego.<\/p>\n

Grecy postrzegali wi\u0119c opiek\u0119 nad rodzicami w kategoriach nie mi\u0142osierdzia lecz sprawiedliwo\u015bci. Dzieci mia\u0142y opiekowa\u0107 si\u0119 rodzicami w ich staro\u015bci, by sp\u0142aci\u0107 d\u0142ug sprawiedliwo\u015bci za ich wychowanie. Je\u015bli rodzice nie wychowali swoich dzieci, to one by\u0142y zwolnione z opieki nad starymi rodzicami. Obowi\u0105zywa\u0142a tu zasada: dobro za dobro.<\/p>\n

U staro\u017cytnych\u00a0Rzymian obowi\u0105zywa\u0142a\u00a0tak zwana zasada alimentacji, kt\u00f3ra polega\u0142a na \u015bwiadczeniu pomocy w zakresie \u015brodk\u00f3w niezb\u0119dnych do \u017cycia mi\u0119dzy dzie\u0107mi i rodzicami. Przy czym obowi\u0105zek alimentacji dotyczy\u0142 ojca, dziadka, pradziadka, ale tylko ze strony ojca. Pomoc niesiona osobom starszym obowi\u0105zywa\u0142a tylko najbli\u017csz\u0105 rodzin\u0119 i wynika\u0142a bardziej ze sprawiedliwo\u015bci ni\u017c mi\u0142osierdzia. Bardzo wyra\u017anie ukazuje ten problem podej\u015bcie do poch\u00f3wku zmar\u0142ych. Bogaci chowani byli w osobnych, schludnych miejscach, natomiast zw\u0142oki ubogich wyrzucane by\u0142y na ulice, \u015bmietniki, gdzie buszowa\u0142y psy i ptaki, w najlepszym wypadku zw\u0142oki ludzi biednych umieszczano w fosach grzebalnych, wype\u0142nionych szkieletami zwierz\u0105t, odchodami i odpadkami. Bardzo wymownie \u015bwiadcz\u0105 o tym napisy na kamieniach granicznych z tego okresu, kt\u00f3re przypomina\u0142y zakazy pretora: \u201eNie wyrzuca\u0107 tu odchod\u00f3w i zw\u0142ok\u201d.<\/p>\n

O praktyce\u00a0 mi\u0142osierdzia u staro\u017cytnych\u00a0pogan\u00a0wiele mo\u017ce powiedzie\u0107 ich stosunek do niewolnik\u00f3w. W cesarstwie rzymskim niewolnik pocz\u0105tkowo by\u0142 uwa\u017cany za rzecz i ca\u0142kowit\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107 pana, kt\u00f3ry mia\u0142 wobec niego prawo \u017cycia i \u015bmierci. W\u0142a\u015bciciel nie tylko m\u00f3g\u0142 sprzeda\u0107 swego niewolnika, ale tak\u017ce go porzuci\u0107,\u00a0 gdy ten by\u0142\u00a0 chory lub stary,\u00a0 a nawet wyda\u0107 go na tortury lub zabi\u0107. Starych i chorych\u00a0 niewolnik\u00f3w wywo\u017cono\u00a0 na wysp\u0119\u00a0 na Tybrze i tam ich pozostawiano. Potem, na mocy edyktu cesarza Klaudiusza (I wiek), gdy kt\u00f3ry\u015b z nich wyzdrowia\u0142 nie musia\u0142 wraca\u0107 do swego pana, lecz stawa\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem wolnym Stopniowo los niewolnik\u00f3w ulega\u0142 poprawie. Najpierw cesarze uznali, \u017ce zabicie niewolnika chorego albo kaleki b\u0119dzie traktowane tak samo, jak zabicie wolnego cz\u0142owieka. P\u00f3\u017aniej prawo zabrania\u0142o w og\u00f3le zabijania niewolnik\u00f3w (bez zgody pa\u0144stwa) albo sprzedawania ich do szko\u0142y gladiator\u00f3w czy kobiet do dom\u00f3w publicznych. Zabroniono r\u00f3wnie\u017c stosowania tortur, a wobec okrutnych pan\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 nawet kary. To \u0142agodzenie stosunku do niewolnik\u00f3w wynika\u0142o m. in. ze zmniejszaj\u0105cej si\u0119 z czasem ich liczby, a tak\u017ce z wp\u0142ywu filozof\u00f3w (stoik\u00f3w), kt\u00f3rzy g\u0142osili, \u017ce niewolnicy te\u017c s\u0105 lud\u017ami i zas\u0142uguj\u0105 na lepsze traktowanie ni\u017c zwierz\u0119ta. Prawnicy, czerpi\u0105c z my\u015bli stoik\u00f3w,\u00a0 d\u0105\u017cyli\u00a0 do\u00a0 przywr\u00f3cenia niewolnikom\u00a0 pe\u0142nej\u00a0 wolno\u015bci. W II i III wieku niewolnicy mieli ju\u017c prawo do w\u0142asnego maj\u0105tku, do zawierania um\u00f3w we w\u0142asnym imieniu i tak stopniowo niewolnik w koncepcji prawnej z przedmiotu stawa\u0142 si\u0119 podmiotem. Jednak wed\u0142ug prawnik\u00f3w rzymskich ludzkie traktowanie niewolnik\u00f3w wyp\u0142ywa bardziej z prawa natury ni\u017c mi\u0142osierdzia.<\/p>\n

Podej\u015bcie pogan\u00a0 do dzieci,\u00a0 os\u00f3b starszych czy niewolnik\u00f3w z biegiem czasu nabiera\u0142o cech coraz bardziej ludzkich. Zasady i praktyka \u017cycia w staro\u017cytnym spo\u0142ecze\u0144stwie poga\u0144skim, wyra\u017anie wykazuj\u0105ca brak mi\u0142osierdzia, zmieni\u0142a si\u0119 z biegiem czasu na postaw\u0119, w kt\u00f3rej podej\u015bcie do warto\u015bci nabra\u0142o charakteru bardziej oboj\u0119tnego. W ten spos\u00f3b zosta\u0142a przygotowana droga do pojawienia si\u0119 praktyki mi\u0142osierdzia w \u017cyciu spo\u0142ecznym, kt\u00f3r\u0105 ukazali chrze\u015bcijanie.<\/p>\n

Opracowanie: s. M. El\u017cbieta Siepak ISMM<\/i><\/p>\n

Na podstawie ksi\u0105\u017cki:
\nks. Leszek Mateja, Oblicza mi\u0142osierdzia<\/i>, Krak\u00f3w 2003.<\/p>\n

Mi\u0142osierdzie\/Mi\u0142osierdzie w relacjach mi\u0119dzyludzkich<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W staro\u017cytnej literaturze greckiej poj\u0119cie mi\u0142osierdzia ulega\u0142o zmianie: od cnoty odr\u00f3\u017cniaj\u0105cej Greka od barbarzy\u0144cy (u Homera i tragik\u00f3w greckich) do wady wybaczalnej jedynie u starc\u00f3w i dzieci (Arystoteles i stoicy). Takie rozumienie mi\u0142osierdzia u Grek\u00f3w mia\u0142o wp\u0142yw na staro\u017cytn\u0105 literatur\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105. U Cycerona i Seneki wida\u0107 rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy ich spojrzeniem na mi\u0142osierdzie jako filozof\u00f3w i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-832","page","type-page","status-publish","hentry","category-milosierdzie-w-relacjach-miedzyludzkich"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/832","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=832"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/832\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26078,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/832\/revisions\/26078"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=832"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=832"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=832"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}