{"id":835,"date":"2014-12-14T10:22:54","date_gmt":"2014-12-14T09:22:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/?page_id=835"},"modified":"2023-03-08T13:55:54","modified_gmt":"2023-03-08T12:55:54","slug":"w-teologii-moralna-kwalifikacja-czynu-ludzkiego","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/w-teologii-moralna-kwalifikacja-czynu-ludzkiego\/","title":{"rendered":"W teologii – moralna kwalifikacja czynu ludzkiego"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c o chrze\u015bcija\u0144skim mi\u0142osierdziu, mamy na my\u015bli czyny, kt\u00f3re s\u0105 moralnie dobre. Teologia nie tylko opisuje ludzkie czyny, ale tak\u017ce podaje kryteria do moralnej ich oceny. Czyn (tak\u017ce my\u015bl ludzka) w \u017cyciu ka\u017cdego cz\u0142owieka odgrywa bowiem niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119, poniewa\u017c kszta\u0142tuje, tworzy jego osobowo\u015b\u0107, postawy, wp\u0142ywa na rozw\u00f3j \u017cycia duchowego\u00a0 lub\u00a0 przeciwnie \u2013 poni\u017ca,\u00a0 degraduje osob\u0119, hamuje\u00a0 jej\u00a0 rozw\u00f3j\u00a0 jako\u00a0 cz\u0142owieka i chrze\u015bcijanina. To czyny m\u00f3wi\u0105 o tym, kim jest dany cz\u0142owiek, stanowi\u0105 o jego dobroci lub z\u0142u, one objawiaj\u0105 jego podobie\u0144stwo lub niepodobie\u0144stwo do obrazu Syna Bo\u017cego. Ka\u017cdy czyn pozostawia w cz\u0142owieku jaki\u015b \u015blad, pomna\u017ca dobro lub pomniejsza je, dlatego tak niezwykle wa\u017cne s\u0105 ludzkie wybory, decyzje i dzia\u0142anie.<\/p>\n

Pan Jezus od czyn\u00f3w\u00a0ludzkich moralnie\u00a0dobrych uzale\u017cni\u0142\u00a0wej\u015bcie do kr\u00f3lestwa niebieskiego.\u00a0Postawi\u0142 je\u00a0wy\u017cej ni\u017c\u00a0proroctwa i czynienie\u00a0cud\u00f3w w Jego imieniu. Powiedzia\u0142: Nie ka\u017cdy, kt\u00f3ry mi m\u00f3wi: \u201ePanie, Panie!\u201d wejdzie do kr\u00f3lestwa niebieskiego, lecz ten, kto spe\u0142nia wol\u0119 Mojego Ojca, kt\u00f3ry jest w niebie<\/i> (Mt 7, 21)<\/span>, czyli wykonuje dobre czyny zgodne z wol\u0105 Bo\u017c\u0105. Jeszcze mocniej brzmi Jego wezwanie do spe\u0142niania dobrych czyn\u00f3w w scenie s\u0105du ostatecznego (Mt 25, 44\u201346)<\/span>.<\/p>\n

Ocena moralna\u00a0 czynu ludzkiego\u00a0(rozumnego i spe\u0142nionego w wolno\u015bci) dokonuje si\u0119 najpierw w sumieniu. W nim cz\u0142owiek odkrywa prawo, kt\u00f3rego sam sobie nie nak\u0142ada, lecz kt\u00f3remu winien by\u0107 pos\u0142uszny i kt\u00f3rego g\u0142os, wzywaj\u0105cy\u00a0 go zawsze tam,\u00a0 gdzie potrzeba,\u00a0 do mi\u0142owania\u00a0 i czynienia dobra, a unikania\u00a0 z\u0142a, rozbrzmiewa w sercu\u00a0 nakazem: czy\u0144 to, tamtego unikaj<\/span><\/i> (KDK, 16)<\/span>. Sumienie ukazuje moraln\u0105 warto\u015b\u0107 ludzkiego dzia\u0142ania i to z si\u0142\u0105 autorytetu, kt\u00f3ry gani lub daje poczucie zadowolenia. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II m\u00f3wi o sumieniu jako o \u201enajtajniejszym o\u015brodku i sanktuarium\u201d, w kt\u00f3rym B\u00f3g spotyka si\u0119 z cz\u0142owiekiem. M\u00f3wi\u0105c, \u017ce sumienie jest miejscem dialogu Boga z cz\u0142owiekiem, \u017ce w nim \u201erozbrzmiewa g\u0142os Boga\u201d, trzeba mie\u0107 na uwadze tylko takie sumienie, kt\u00f3re jest dobrze ukszta\u0142towane, to znaczy na prawdzie prawa Bo\u017cego, stanowi\u0105cego uniwersaln\u0105 i obiektywn\u0105 norm\u0119 moralno\u015bci.<\/i> Sumienie bowiem nie tworzy w spos\u00f3b autonomiczny w\u0142asnych norm moralnych, ale odczytuje obiektywne normy moralne i stosuje je do konkretnych czyn\u00f3w w \u017cyciu cz\u0142owieka. Nie wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce post\u0119puje\u00a0 si\u0119\u00a0\u00a0zgodnie z sumieniem,\u00a0trzeba\u00a0 doda\u0107:\u00a0ukszta\u0142towanym\u00a0 zgodnie z obiektywnym prawem moralnym.<\/p>\n

W ocenie moralnej\u00a0czyn\u00f3w ludzkich\u00a0pomocne s\u0105 tak\u017ce\u00a0kryteria, kt\u00f3re wypracowa\u0142a nauka Ko\u015bcio\u0142a. Do tych kryteri\u00f3w nale\u017c\u0105: przedmiot czynu, intencja i okoliczno\u015bci. Czyn jest moralnie dobry tylko w\u00f3wczas, gdy wszystkie trzy kryteria s\u0105 zgodne z obiektywnym prawem moralnym, z prawem Bo\u017cym.<\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kryteria oceny moralnej<\/span><\/b><\/h3>\n

Czyny ludzkie, to znaczy \u015bwiadome i wolne decyzje i dzia\u0142ania cz\u0142owieka, mog\u0105 by\u0107 kwalifikowane moralnie jako dobre lub z\u0142e. Moralno\u015b\u0107 czyn\u00f3w ludzkich zale\u017cy od:
\n\u2013 wybranego przedmiotu;
\n\u2013 zamierzonego celu, czyli od intencji;
\n\u2013 okoliczno\u015bci dzia\u0142ania.
\nPrzedmiot, intencja i okoliczno\u015bci stanowi\u0105 \u201e\u017ar\u00f3d\u0142a\u201d,czyli elementy konstytutywne moralno\u015bci czyn\u00f3w ludzkich<\/i> (KKK1750)<\/span>, s\u0105 kryteriami, w \u015bwietle kt\u00f3rych mo\u017cemy orzeka\u0107 o tym, czy czyny ludzkie s\u0105 dobre, czy z\u0142e.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1. Przedmiot<\/span><\/b><\/p>\n

Pierwszym\u00a0i decyduj\u0105cym\u00a0elementem\u00a0oceny\u00a0moralnej\u00a0jest\u00a0przedmiot ludzkiego czynu, kt\u00f3ry decyduje o tym, czy mo\u017cna go przyporz\u0105dkowa\u0107 ostatecznemu dobru i celowi, kt\u00f3rym jest B\u00f3g<\/i> (VS 79)<\/span>. Przedmiotem czynu jest warto\u015b\u0107 obiektywna, ku kt\u00f3remu jakie\u015b dzia\u0142anie jest nastawione ze swej istoty, ze swej natury. Np. przedmiotem modlitwy jest chwa\u0142a Bo\u017ca, czyli modlitwa ze swej natury zmierza do oddawania Bogu chwa\u0142y; celem k\u0142amstwa jest wprowadzenie w b\u0142\u0105d s\u0142uchacza itp.<\/p>\n

Przedmiot czynu mo\u017ce by\u0107 dobry, z\u0142y lub oboj\u0119tny w zale\u017cno\u015bci od tego czy jest on zgodny z obiektywnymi normami moralnymi. Czyn z przedmiotu dobry, to taki, kt\u00f3ry jest zgodny z prawdziwym dobrem osoby (kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 obiektywne normy moralno\u015bci) i jest podporz\u0105dkowany ostatecznemu celowi i najwy\u017cszemu dobru, czyli samemu Bogu. Nauka Ko\u015bcio\u0142a m\u00f3wi tak\u017ce o czynach, kt\u00f3re s\u0105 \u201ewewn\u0119trznie z\u0142e\u201d, s\u0105 to czyny nieodwracalnie z\u0142e, same z siebie i same w sobie niezdolne do tego, by je przyporz\u0105dkowa\u0107 Bogu i dobru osoby<\/i> (VS 81)<\/span>. Te czyny s\u0105 z\u0142e zawsze ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j przedmiot, niezale\u017cnie od intencji osoby dzia\u0142aj\u0105cej i od okoliczno\u015bci. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II w Konstytucji \u201eGaudium et spes\u201d wymienia d\u0142ug\u0105 list\u0119 takich czyn\u00f3w: Wszystko, co godzi w samo \u017cycie, jak wszelkiego rodzaju zab\u00f3jstwa, ludob\u00f3jstwa, sp\u0119dzanie p\u0142odu, eutanazja i dobrowolne samob\u00f3jstwo; wszystko, cokolwiek narusza ca\u0142o\u015b\u0107 osoby ludzkiej, jak okaleczenia, tortury zadawane cia\u0142u i duszy, wysi\u0142ki w kierunku przymusu psychicznego; wszystko, co ubli\u017ca godno\u015bci ludzkiej, jak nieludzkie warunki \u017cycia, arbitralne aresztowania, deportacje, niewolnictwo, prostytucja, handel kobietami i m\u0142odzie\u017c\u0105, a tak\u017ce nieludzkie warunki pracy, w kt\u00f3rych traktuje si\u0119 pracownik\u00f3w jak zwyk\u0142e narz\u0119dzia zysku, a nie jak wolne, odpowiedzialne osoby: wszystkie te i tym podobne sprawy i praktyki s\u0105 czym\u015b haniebnym<\/i> (27)<\/span>.<\/p>\n

Dzisiaj wiele z tych czyn\u00f3w z przedmiotu z\u0142ych pr\u00f3buje si\u0119 usprawiedliwi\u0107 wolno\u015bci\u0105, dobr\u0105 intencj\u0105 lub \u017ale poj\u0119tym mi\u0142osierdziem. Na przyk\u0142ad: eutanazja jest czym\u015b sprzecznym z biblijn\u0105 prawd\u0105 o dobru cz\u0142owieka zawart\u0105 w Bo\u017cych przykazaniach. Zadawanie \u015bmierci nieuleczalnie chorym jest czynem w samym przedmiocie z\u0142ym, bo z\u0142em jest zabijanie cz\u0142owieka. Je\u015bli przedmiot czynu jest z\u0142y, czyn nigdy nie b\u0119dzie dobry, nie b\u0119dzie mi\u0142osierdziem, chocia\u017cby i tysi\u0105ce os\u00f3b go tak nazywa\u0142y, pr\u00f3buj\u0105c uzasadnia\u0107 swoje stanowisko \u201epozornym dobrem\u201d, a nawet \u201emi\u0142osierdziem\u201d wobec chorych, starych (\u201enie b\u0119d\u0105 si\u0119 m\u0119czy\u0107\u201d, \u201enie b\u0119d\u0105 ju\u017c cierpie\u0107\u201d, \u201emaj\u0105 prawo do godnej<\/i> \u015bmierci\u201d). W takim my\u015bleniu nie ma mowy ani o dobrym czynie, ani tym samym o prawdziwym chrze\u015bcija\u0144skim mi\u0142osierdziu, pomini\u0119ta zosta\u0142a bowiem prawda o Bogu i o prawdziwym dobru cz\u0142owieka.<\/p>\n

Je\u015bli czyny s\u0105 same z siebie grzechami<\/i> \u2013 pisze\u00a0 \u015bw. Augustyn \u2013 jak na przyk\u0142ad kradzie\u017c, cudzo\u0142\u00f3stwo, blu\u017anierstwo lub tym podobne, to kt\u00f3\u017c o\u015bmieli\u0142by si\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce gdy dokonane zostaj\u0105 dla dobrych powod\u00f3w, nie s\u0105 ju\u017c grzechami lub \u2013 co jeszcze bardziej nielogiczne \u2013 grzechami usprawiedliwionymi?<\/i> A jednak\u00a0 w naszych czasach,\u00a0w kt\u00f3rych zanika poczucie z\u0142a i grzechu, nierzadko pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy usi\u0142uj\u0105ce odwr\u00f3ci\u0107 obiektywny porz\u0105dek warto\u015bci i z\u0142o nazywa\u0107 dobrem (eutanazja, aborcja, homoseksualizm itp.). Lecz ani okoliczno\u015bci, ani intencje nie zdo\u0142aj\u0105 nigdy przekszta\u0142ci\u0107 czynu ze swej istoty niegodziwego ze wzgl\u0119du na przedmiot w czyn \u201esubiektywnie\u201d godziwy lub taki, kt\u00f3rego wyb\u00f3r mo\u017cna usprawiedliwi\u0107<\/i> (VS 81)<\/span>.<\/p>\n

S\u0105\u00a0 wreszcie\u00a0 czyny z\u00a0 przedmiotu\u00a0 oboj\u0119tne,\u00a0 to\u00a0 znaczy\u00a0 ani dobre, ani z\u0142e, kt\u00f3rym warto\u015b\u0107 moraln\u0105 nadaje intencja lub okoliczno\u015bci. Przedmiot czynu mo\u017ce by\u0107 moralnie oboj\u0119tny, ale czyn \u2013 nie. Np. spacer \u2013 jest z przedmiotu moralnie\u00a0 oboj\u0119tny, ale podj\u0119ty dla zdrowia swojego lub osoby, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 opiekujemy \u2013 jest czynem moralnie dobrym. Samo jedzenie lub picie jest z przedmiotu moralnie\u00a0oboj\u0119tne, ale\u00a0nadu\u017cywanie\u00a0 pokarm\u00f3w\u00a0czy napoj\u00f3w w jaki\u015b okoliczno\u015bciach \u2013 jest czynem moralnie z\u0142ym.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 2. Intencja<\/b><\/span><\/p>\n

\u00a0Jest istotnym elementem w warto\u015bciowaniu moralnym ludzkich czyn\u00f3w. Jest ona zwr\u00f3ceniem si\u0119 woli cz\u0142owieka do celu, dotyczy kresu jakiego\u015b dzia\u0142ania. Intencja jest dobra, gdy ma na celu prawdziwe dobro cz\u0142owieka, widziane w perspektywie jego ostatecznego celu<\/i> (VS 82)<\/span>. (\u2026) Intencja sprawia, \u017ce czynno\u015b\u0107 z przedmiotu\u00a0 oboj\u0119tna, staje\u00a0 si\u0119 dobra\u00a0 lub z\u0142a (np. odwiedziny u znajomych, gdy s\u0105 podj\u0119te z intencj\u0105 sprawienia im przyjemno\u015bci, z\u0142o\u017cenia \u017cycze\u0144, pocieszenia \u2013 s\u0105 czynem dobrym, ale gdy s\u0105 podejmowane z intencj\u0105 zrobienia awantury \u2013 s\u0105 czynem z\u0142ym). Czynno\u015b\u0107 z przedmiotu dobra przez intencj\u0119 staje si\u0119 mniej lub wi\u0119cej dobra (np. \u201ewdowi grosz\u201d) albo z\u0142a (np. modlitwa lub ja\u0142mu\u017cna \u2013 z przedmiotu jest dobra, ale dawana dla pochwa\u0142y jest czynem z\u0142ym). Czynno\u015b\u0107 z przedmiotu z\u0142a \u2013 przez intencj\u0119 staje si\u0119 mniej z\u0142a, ale nigdy dobra (por. KKK 1753)<\/span>. Tutaj obowi\u0105zuje \u017celazna zasada: cel nie u\u015bwi\u0119ca \u015brodk\u00f3w. Nie mo\u017cna<\/i> \u2013 przypomina t\u0119 nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a papie\u017c Jan Pawe\u0142 II \u2013 uzna\u0107 ludzkiego dzia\u0142ania za moralnie dobre jedynie na tej podstawie, \u017ce prowadzi ono do osi\u0105gni\u0119cia takiego czy innego celu, albo tylko dlatego, \u017ce intencja podmiotu jest dobra<\/i> (VS 72)<\/span>.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 3. Okoliczno\u015bci<\/b><\/span><\/p>\n

Okoliczno\u015bci, a w tym tak\u017ce konsekwencje,\u00a0s\u0105 drugorz\u0119dnymi elementami czynu moralnego<\/i> (KKK 1754)<\/span>. Okoliczno\u015bci mog\u0105 zwi\u0119kszy\u0107 lub zmniejszy\u0107 dobro lub z\u0142o\u015b\u0107 czynu. Na przyk\u0142ad: kradzie\u017c w sklepie jest mniejszym z\u0142em ni\u017c w ko\u015bciele, bo ta druga jest \u015bwi\u0119tokradztwem; inaczej jest oceniane opuszczenie Mszy \u015bwi\u0119tej z powodu choroby, wycieczki lub innej okoliczno\u015bci.<\/p>\n

Okoliczno\u015bci mog\u0105\u00a0 tak\u017ce sprawi\u0107,\u00a0\u017ce czyn z przedmiotu oboj\u0119tny stanie si\u0119 dobry lub z\u0142y, a czyn dobry z przedmiotu stanie si\u0119 lepszy lub z\u0142y (np. modlitwa spe\u0142niona kosztem obowi\u0105zk\u00f3w); ale czyn z przedmiotu z\u0142y pod wp\u0142ywem okoliczno\u015bci nigdy nie stanie si\u0119 dobry (np. k\u0142amstwo w jakiej\u015b sytuacji nigdy nie stanie si\u0119 czynem usprawiedliwionym i moralnie dobrym). Okoliczno\u015bci nie mog\u0105 same z siebie zmieni\u0107 jako\u015bci moralnej samych czyn\u00f3w; nie mog\u0105 uczyni\u0107 ani dobrym, ani s\u0142usznym tego dzia\u0142ania, kt\u00f3re jest samo w sobie z\u0142e (KKK 1754)<\/span>.<\/p>\n

Oceniaj\u0105c moraln\u0105 warto\u015b\u0107\u00a0 czynu nale\u017cy bra\u0107 pod\u00a0 uwag\u0119 siedem okoliczno\u015bci, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 na podstawowe pytania: kto?, co?, gdzie?, kiedy?, jak?, w jaki spos\u00f3b?, dlaczego? Ta ostatnia okoliczno\u015b\u0107 merytorycznie odpowiada intencji. Wa\u017cna jest okoliczno\u015b\u0107 osoby, kt\u00f3ra spe\u0142nia czyn, co dobrze wida\u0107 w przypadku zgorszenia: jest ono tym wi\u0119ksze, im wa\u017cniejsze funkcje w spo\u0142ecze\u0144stwie pe\u0142ni osoba, kt\u00f3ra grzeszy. Na przyk\u0142ad wi\u0119ksze zgorszenie dziecku przez ten sam czyn daje ojciec ni\u017c kolega, kap\u0142an ni\u017c osoba \u015bwiecka. Na moraln\u0105\u00a0 warto\u015b\u0107 czynu\u00a0 wp\u0142ywaj\u0105 te\u017c okoliczno\u015bci czasu i miejsca (np. zabawa w okresie zwyk\u0142ym i w okresie Postu, post w pi\u0105tki czy w inne dni tygodnia).<\/p>\n

W czasach wsp\u00f3\u0142czesnych powa\u017cnym b\u0142\u0119dem jest sytuacjonizm, kt\u00f3ry twierdzi, \u017ce sytuacja, okoliczno\u015bci spe\u0142nianych czyn\u00f3w decyduj\u0105 o tym czy s\u0105 one dobre czy z\u0142e. W wielu wypadkach okre\u015blonymi warunkami usprawiedliwia si\u0119 z\u0142e czyny, twierdz\u0105c, \u017ce staj\u0105 si\u0119 one dobre. Cz\u0119sto si\u0119 s\u0142yszy: takie s\u0105 czasy \u2013 wszyscy kradn\u0105 i ja mog\u0119; albo wszyscy k\u0142ami\u0105, to nic z\u0142ego si\u0119 nie stanie, gdy i ja prawdy nie powiem. Tymczasem okoliczno\u015bci maj\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 \u015bwiadom\u0105 realizacj\u0119 dobra zgodnie z obiektywnymi normami moralnymi.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 (\u2026) Czyn,\u00a0aby by\u0142 czynem mi\u0142osierdzia, musi by\u0107 moralnie dobry, tzn. w ca\u0142o\u015bci zgodny z prawd\u0105 Bo\u017cych przykaza\u0144. Powt\u00f3rzmy jeszcze raz: dobry musi by\u0107 przedmiot czynu, intencja i okoliczno\u015bci. Czyn jest moralnie dobry, je\u017celi te wszystkie elementy s\u0105 zgodne z wol\u0105 Bo\u017c\u0105 objawion\u0105 cz\u0142owiekowi w prawie moralnym, a tym samym s\u0105 zgodne z ostatecznym celem cz\u0142owieka. Je\u017celi czyny ludzkie spe\u0142niaj\u0105 wymagania prawa Bo\u017cego i prowadz\u0105 do celu ostatecznego, trzeba je uzna\u0107 za dobre; s\u0105 z\u0142e natomiast, je\u017celi odbiegaj\u0105 od przykaza\u0144 i odwodz\u0105 od osi\u0105gni\u0119cia celu ostatecznego. Je\u017celi nasze czyny maj\u0105\u00a0 by\u0107 czynami\u00a0 mi\u0142osierdzia,\u00a0 to musz\u0105 mie\u0107\u00a0 na wzgl\u0119dzie i realizowa\u0107 prawdziwe dobro osoby zawarte w przykazaniach, a tym samym wyra\u017ca\u0107 dobrowolne podporz\u0105dkowanie ostatecznemu celowi, tzn. samemu Bogu. Chodzi o to, aby to, co czynimy dla drugich, wyp\u0142ywa\u0142o nie tylko z subiektywnej prawdy o dobru, ale mia\u0142o na wzgl\u0119dzie rzeczywiste dobro osoby, a wi\u0119c by opiera\u0142o si\u0119 na obiektywnej, uniwersalnej prawdzie Bo\u017cego prawa, kt\u00f3re zabrania post\u0119powania sprzecznego z dobrem doczesnym i wiecznym ka\u017cdego cz\u0142owieka. Chodzi o to, by \u015bwiadczone mi\u0142osierdzie oznacza\u0142o mi\u0142o\u015b\u0107 do osoby, umi\u0142owanie jej prawdziwego dobra.<\/p>\n

——————————————-
\nPe\u0142ny tekst:
\ns. M. El\u017cbieta Siepak ISMM, Warto\u015b\u0107 moralna czyn\u00f3w ludzkich, w: Pi\u0119kno i bogactwo mi\u0142osierdzia<\/i>,
\nWydawnictwo Misericordia, Krak\u00f3w 2004, s. 28-41.<\/p>\n

Mi\u0142osierdzie\/Mi\u0142osierdzie w relacjach mi\u0119dzyludzkich<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u00f3wi\u0105c o chrze\u015bcija\u0144skim mi\u0142osierdziu, mamy na my\u015bli czyny, kt\u00f3re s\u0105 moralnie dobre. Teologia nie tylko opisuje ludzkie czyny, ale tak\u017ce podaje kryteria do moralnej ich oceny. Czyn (tak\u017ce my\u015bl ludzka) w \u017cyciu ka\u017cdego cz\u0142owieka odgrywa bowiem niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119, poniewa\u017c kszta\u0142tuje, tworzy jego osobowo\u015b\u0107, postawy, wp\u0142ywa na rozw\u00f3j \u017cycia duchowego\u00a0 lub\u00a0 przeciwnie \u2013 poni\u017ca,\u00a0 degraduje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-835","page","type-page","status-publish","hentry","category-milosierdzie-w-relacjach-miedzyludzkich"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=835"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/835\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25823,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/835\/revisions\/25823"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}