{"id":964,"date":"2014-12-14T10:22:54","date_gmt":"2014-12-14T09:22:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/?page_id=964"},"modified":"2023-03-08T14:21:18","modified_gmt":"2023-03-08T13:21:18","slug":"w-kosciele-ikonografia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/w-kosciele-ikonografia\/","title":{"rendered":"W Ko\u015bciele"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Ikonografia Matki Bo\u017cej Mi\u0142osierdzia nie jest jednolita, ma r\u00f3\u017cne formy w zale\u017cno\u015bci nie tylko\u00a0 od\u00a0 epoki,\u00a0 ale tak\u017ce\u00a0 od\u00a0 cz\u0119\u015bci\u00a0 Europy i miejsca, w kt\u00f3rym cze\u015b\u0107 oddawano mi\u0142osierdziu Maryi. Na Zachodzie od XIII wieku bardzo popularny\u00a0by\u0142\u00a0obraz\u00a0Mater Misericordiae z p\u0142aszczem opieki, pod kt\u00f3ry chronili si\u0119 przedstawiciele hierarchii ko\u015bcielnej, r\u00f3\u017cne miasta, zakony (zw\u0142aszcza klasztory cysters\u00f3w), bractwa franciszka\u0144skie i inne wsp\u00f3lnoty. Jej wizerunki mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 w ko\u015bcio\u0142ach, na sztandarach, w klasztorach, na piecz\u0119ciach czy drzeworytach. Ta koncepcja ikonograficzna Mater Misericordiae przetrwa\u0142a w uproszczonej formie do XVIII wieku.<\/p>\n

Na Wschodzie\u00a0idea Mater Misericordiae znana by\u0142a pod nazw\u0105 Pokrow albo Pokrowa z chust\u0105 lub szalem opieku\u0144czym, kt\u00f3rym os\u0142ania\u0142a uciekaj\u0105cych si\u0119 pod Jej obron\u0119. Maryja trzyma\u0142a go sama w r\u0119kach lub anio\u0142owie rozpo\u015bcierali go nad miejscem czy wsp\u00f3lnot\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 roztacza\u0142a sw\u0105 opiek\u0119. Ikonografia i liturgia Pokrowy Bogurodzicy zwi\u0105zana by\u0142a z wizj\u0105 \u015bw. Andrzeja Szalonego w ko\u015bciele blacherne\u0144skim: w gronie \u015bwi\u0119tych ukaza\u0142a mu si\u0119 Maryja i po modlitwie przed o\u0142tarzem rozpostar\u0142a na swych r\u0119kach chust\u0119 na znak opieki nad lud\u017ami. W tym ko\u015bciele przechowywana by\u0142a Jej szata jako bezcenna relikwia. W obr\u0119bie kultu tej relikwii wyros\u0142a idea opieku\u0144stwa Matki Bo\u017cej, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n

Z czasem do kultu Mater Miserticordiae na Zachodzie wprowadzono nowe w\u0105tki \u2013 obron\u0119 przed gniewem Boga, co sprawi\u0142o zmian\u0119 tak\u017ce w ikonografii. Maryja przedstawiana by\u0142a ju\u017c bez p\u0142aszcza opieki, ale za to jako Ta, kt\u00f3ra \u0142amie strza\u0142y gniewy Bo\u017cego. Pocz\u0105tkowo w tle Jej postaci by\u0142y uwidocznione miejsca, kt\u00f3re mia\u0142 dotkn\u0105\u0107 gniew Bo\u017cy, potem pozosta\u0142a sama posta\u0107 Maryi \u0142ami\u0105ca w r\u0119kach strza\u0142y Bo\u017cego gniewu. Ten typ ikonograficzny w obrazach i rze\u017abach mi\u0142osierdzia Maryi w XVII wieku upowszechnili pijarzy. Znany jest on w Polsce pod nazw\u0105 Matki Bo\u017cej \u0141askawej, kt\u00f3ra od 1664 roku uznana zosta\u0142a przez magistrat Warszawy za patronk\u0119 Miasta.<\/p>\n

Od XVII wieku Matka Bo\u017ca Mi\u0142osierdzia czczona jest tak\u017ce w wizerunku z Ostrej Bramy. Przedstawia on Maryj\u0119 w chwili zwiastowania, przyjmuj\u0105c\u0105 do swego \u017cycia Syna Bo\u017cego \u2013 Wcielone Mi\u0142osierdzie lub wypowiadaj\u0105c\u0105 \u201efiat\u201d u st\u00f3p krzy\u017ca, na co wskazuje gest r\u0105k skrzy\u017cowanych na piersiach. Obraz zas\u0142yn\u0105\u0142 wieloma \u0142askami i \u017cywym kultem do mi\u0142osierdzia Maryi, dlatego w 1927 roku zosta\u0142 ukoronowany, a kaplica w wile\u0144skiej Ostrej Bramie sta\u0142a si\u0119 najbardziej znanym w tej cz\u0119\u015bci Europy sanktuarium Matki Bo\u017cej Mi\u0142osierdzia, nie tylko dla katolik\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mater Misericordiae<\/span><\/b><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Do najbardziej znanych na Zachodzie nale\u017ca\u0142y obrazy Mater Misericordiae, kt\u00f3re zwi\u0105zane by\u0142y z kultem Maryi opiekunki, broni\u0105cej ka\u017cdego wzywaj\u0105cego Jej pomocy. Znakiem mi\u0142osierdzia Maryi by\u0142 p\u0142aszcz, pod kt\u00f3ry chronili si\u0119 wszyscy szukaj\u0105cy Jej obrony: papie\u017ce, kardyna\u0142owie, zakony, miasta, r\u00f3\u017cne wsp\u00f3lnoty\u2026 P\u0142aszcz w ikonografii nale\u017cy do najstarszych symboli opieku\u0144czo\u015bci i w\u0142adzy, a do obraz\u00f3w Mater Misericordiae zosta\u0142 wprowadzony pod wp\u0142ywem legend o cudach, kt\u00f3rych dokona\u0142a Maryja, os\u0142aniaj\u0105c p\u0142aszczem opieki ludzi, miasta i\u00a0 narody\u2026 Pierwsza z tych\u00a0 legend pochodzi\u00a0 z V wieku i m\u00f3wi o cudownym ocaleniu ch\u0142opca \u017cydowskiego, wychrzty, kt\u00f3rego ojciec wrzuci\u0142 do pieca ognistego za sprzeniewierzenie si\u0119 religii. Maryja os\u0142oni\u0142a go swym p\u0142aszczem i tak ocala\u0142. Potem pojawi\u0142y si\u0119 opowie\u015bci o ocaleniu miasta Konstantynopola, kt\u00f3re swym p\u0142aszczem os\u0142oni\u0142a Maryja podczas napadu Awar\u00f3w w 626 roku. Inne legendy m\u00f3wi\u0142y o ocaleniu miasta Awignon czy klasztoru w Mont-St. przed falami Atlantyku. Nie wiadomo, kt\u00f3ra z tych legend wywar\u0142a decyduj\u0105cy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 idei Mater Misericordiae i Jej ikonografi\u0119. Pocz\u0105tkowo w ikonografii Matk\u0119 Mi\u0142osierdzia przedstawiano z Dzieci\u0105tkiem na r\u0119ku, potem ju\u017c bez Dzieci\u0105tka z szeroko rozpostartym p\u0142aszczem opieki, pod kt\u00f3rym chronili si\u0119 wszyscy pok\u0142adaj\u0105cy nadziej\u0119 w Jej mi\u0142osierdziu. Ten typ ikonografii od XIII wieku upowszechniali franciszkanie (zw\u0142aszcza w swoich bractwach) oraz cystersi, kt\u00f3rzy wizerunek Mater\u00a0 Misericordiae\u00a0 os\u0142aniaj\u0105c\u0105\u00a0 p\u0142aszczem zakonnik\u00f3w\u00a0 maj\u0105\u00a0 do\u00a0 dzi\u015b w piecz\u0119ci zakonu.<\/p>\n

W XVI i XVII wieku kult\u00a0 Mater Misericordiae\u00a0 mia\u0142 miejsce w wielu zakonach. Czcili J\u0105 dominikanie, dominikanki, karmelici, karmelitanki, norbertanie i norbertanki,\u00a0 franciszkanie,\u00a0 cystersi\u2026 g\u0142\u00f3wnie\u00a0 we\u00a0 W\u0142oszech,\u00a0 Niemczech i Francji. W Polsce ten typ ikonografii by\u0142 raczej rzadki (Jasna G\u00f3ra, Lw\u00f3w), gdy\u017c hamulcem by\u0142o wielkie uczucie pietyzmu wobec Matki Bo\u017cej, kt\u00f3re nie pozwala\u0142o na tak\u0105 poufa\u0142o\u015b\u0107, jak\u0105 by by\u0142o chronienie si\u0119 pod Jej p\u0142aszcz. Pod\u00a0 koniec XVIII i w XIX wieku\u00a0 pod\u00a0 wp\u0142ywem\u00a0 zmian\u00a0 w\u00a0 umys\u0142owo\u015bci\u00a0 epoki i ograniczenia roli religii nast\u0105pi\u0142 zmierzch idei Mater Misericordiae. W ikonografii zrezygnowano z symbolu mi\u0142osierdzia (opieki), jakim by\u0142 p\u0142aszcz, a pozostawiono w Jej r\u0119kach z\u0142amane strza\u0142y gniewu Bo\u017cego i nadano tytu\u0142 Matki Bo\u017cej \u0141askawej.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Matka Bo\u017ca \u0142askawa<\/span><\/b><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W XIV wieku szalej\u0105ce w Europie zachodniej\u00a0zarazy\u00a0sprzyja\u0142y rozwojowi kultu Mater Misericordiae, do kt\u00f3rego wprowadzono motyw opieki przed gniewem Bo\u017cym. Uwa\u017cano bowiem, \u017ce zarazy, g\u0142\u00f3d i wojny, wobec kt\u00f3rych ludzie czuli si\u0119 bezradni, s\u0105 przejawem gniewu Boga, dlatego w Maryi szukano ratunku. W ikonografii ten motyw wyra\u017cano poprzez trzy strza\u0142y (oznaczaj\u0105ce trzy kl\u0119ski: zaraza, g\u0142\u00f3d i wojny), kt\u00f3re w swoich d\u0142oniach \u0142ama\u0142a Maryja lub w ge\u015bcie b\u0142agalnym ods\u0142ania\u0142a pier\u015b i p\u0142aszczem os\u0142ania\u0142a szukaj\u0105cych Jej opieki. Z czasem kompozycje ikonograficzne przedstawiaj\u0105ce Mater Misericordiae ulega\u0142y uproszczeniu kompozycyjnemu przez odrzucenie tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, kt\u00f3re traci\u0142y aktualno\u015b\u0107: zbiorowe szukanie ochrony pod p\u0142aszczem Maryi, wreszcie sam p\u0142aszcz. Pozostawa\u0142o tylko to, co stanowi\u0142o sam\u0105 istot\u0119 idei Mater Misericordiae, a wi\u0119c wizerunek Maryi i \u0142amane przez ni\u0105 strza\u0142y gniewu Bo\u017cego. W takiej postaci ukaza\u0142a si\u0119 Matka Bo\u017ca pobo\u017cnej kobiecie we W\u0142oszech w czasie szalej\u0105cej zarazy i za\u017c\u0105da\u0142a trzydniowych procesji pokutnych, po kt\u00f3rych zaraza usta\u0142a. Ten typ ikonograficzny rozpowszechniali szczeg\u00f3lnie pijarzy. Obraz Maryi \u0142ami\u0105cej strza\u0142y gniewu Bo\u017cego do ko\u015bcio\u0142a w Warszawie otrzymali od nuncjusza apostolskiego. Obraz ten zas\u0142yn\u0105\u0142 \u0142askami i zosta\u0142 ukoronowany, a Maryja w tym obrazie czczona by\u0142a jako Matka Bo\u017ca \u0142askawa od morowego powietrza. Od 1664 roku zosta\u0142a wybrana przez Magistrat Miasta Patronk\u0105 Warszawy.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ostrobramska Matka Mi\u0142osierdzia<\/span><\/b><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Od pocz\u0105tku XVII wieku w wile\u0144skiej Ostrej Bramie odbiera\u0142 cze\u015b\u0107 obraz Maryi bez Dzieci\u0105tka, ze skrzy\u017cowanymi na piersiach r\u0119koma w ge\u015bcie wypowiadanego \u201efiat\u201d w chwili Zwiastowania lub u st\u00f3p krzy\u017ca. W tym wizerunku, nieznanego artysty, Maryja czczona by\u0142a od pocz\u0105tku jako Matka Mi\u0142osierdzia. Na bramie widnia\u0142 napis po polsku: Matko Mi\u0142osierdzia, pod Twoj\u0105 obron\u0119 uciekamy si\u0119<\/i>. Po upadku powstania styczniowego w\u0142adze rosyjskie poleci\u0142y wykona\u0107 napis po \u0142acinie; do pierwotnej wersji powr\u00f3cono po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119, ale w 1946 roku zn\u00f3w w Ostrej Bramie pojawi\u0142 si\u0119 ten sam tekst w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim. G\u0142owa Maryi otoczona jest niezwyk\u0142\u0105 aureol\u0105 ze s\u0142onecznych promieni, mi\u0119dzy kt\u00f3rymi widoczne s\u0105 gwiazdy, a u do\u0142u obrazu du\u017cy sierp ksi\u0119\u017cyca (ofiarowany jako wotum) zamykaj\u0105cy ca\u0142\u0105 kompozycj\u0119. Te atrybuty przywo\u0142uj\u0105 s\u0142owa z Apokalipsy \u015bw. Jana: Potem wielki znak ukaza\u0142 si\u0119 na niebie Niewiasta obleczona w s\u0142o\u0144ce i ksi\u0119\u017cyc pod Jej stopami, a na jej g\u0142owie wieniec z gwiazd dwunastu<\/i> (Ap 12,1). Tak wi\u0119c Matka Bo\u017ca Ostrobramska jest nie tylko Matk\u0105 Syna Bo\u017cego z tajemnicy Wcielenia, Matk\u0105 uczestnicz\u0105c\u0105 w dziele Odkupienia (\u201efiat\u201d pod krzy\u017cem), ale tak\u017ce Niewiast\u0105 uwielbion\u0105, obleczon\u0105 w s\u0142o\u0144ce i w koronie z gwiazd, kt\u00f3ra nieustannie wstawia si\u0119 za Ko\u015bcio\u0142em pielgrzymuj\u0105cym na ziemi i nara\u017conym na r\u00f3\u017cne niebezpiecze\u0144stwa. Jej obrazy znajduj\u0105 si\u0119 w wielu ko\u015bcio\u0142ach, klasztorach i domach na Litwie oraz w Polsce.<\/p>\n

Opracowanie: s. M. El\u017cbieta Siepak ISMM<\/i><\/p>\n

Na podstawie m. in. ksi\u0105\u017cki:
\nMieczys\u0142aw G\u0119barowicz, Mater Misericordia Pokrow Pokrowa w sztuce i legendzie \u015brodkowo-wschodniej Europy<\/i>, PAN Instytut Sztuki, Ossolineum 1986.<\/p>\n

Matka Bo\u017ca Mi\u0142osierdzia\/Ikonografia<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ikonografia Matki Bo\u017cej Mi\u0142osierdzia nie jest jednolita, ma r\u00f3\u017cne formy w zale\u017cno\u015bci nie tylko\u00a0 od\u00a0 epoki,\u00a0 ale tak\u017ce\u00a0 od\u00a0 cz\u0119\u015bci\u00a0 Europy i miejsca, w kt\u00f3rym cze\u015b\u0107 oddawano mi\u0142osierdziu Maryi. Na Zachodzie od XIII wieku bardzo popularny\u00a0by\u0142\u00a0obraz\u00a0Mater Misericordiae z p\u0142aszczem opieki, pod kt\u00f3ry chronili si\u0119 przedstawiciele hierarchii ko\u015bcielnej, r\u00f3\u017cne miasta, zakony (zw\u0142aszcza klasztory cysters\u00f3w), bractwa franciszka\u0144skie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-964","page","type-page","status-publish","hentry","category-ikonografia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/964","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=964"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25846,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/964\/revisions\/25846"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.faustyna.pl\/zmbm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}